Τα μόνοπλα του στρατού – Οι λησμονημένοι ήρωες

«Σ’ ένα χαντάκι, σκεπασμένο με χιόνι, ο ψαρής μου κόλλησε. Πεινασμένο, μουσκεμένο ως το κόκαλο, ταλαιπωρημένο από το αδιάκοπο τρέξιμο πάνω στα κατσάβραχα ήταν γραφτό του να μείνει εκεί. Το χάιδεψα λίγο στο σβέρκο και το φίλησα. Και κίνησα. Σε λίγα βήματα γύρισα να ιδώ για τελευταία φορά. Μπορεί να ήταν ζώο, αλλά ήταν σύντροφος στον πόλεμο. Είχαμε δει τόσες φορές μαζί το θάνατο, είχαμε περάσει μαζί μερόνυχτα ζωής τέτοια που δεν λησμονιέται ποτέ. Και το είδα να με κοιτάζει που έφευγα. Τι ματιά ήταν αυτή βρε παιδιά. Πόσο παράπονο, πόση λύπη φανέρωνε. Μ’ έπιασε το κλάμα. Ο πόλεμος δεν αφήνει καιρό για τέτοια. Σε μια στιγμή σκέφτηκα να το σκοτώσω. Δεν βάσταξε όμως η καρδιά μου. Και το άφησα εκεί. Με κοίταζε ώσπου χάθηκα πίσω από τον βράχο».

Η μαρτυρία αυτή πολεμιστή του ’40, όπως τη μεταφέρει σε μεγάλο αφιέρωμά του για τα μόνοπλα του Ελληνικού Στρατού, αυτούς τους λησμονημένους ήρωες, όπως χαρακτηριστικά τους αποκαλεί, ο διευθυντής του Γ’ Κτηνιατρικού Νοσοκομείου, γενικός αρχικτηνίατρος, συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Τερψίδης, αποτελεί ίσως την πλέον αδιάσειστη απόδειξη της μεγάλης προσφοράς των ίππων, των ημιόνων και των όνων στις μάχες που έχει δώσει στον ρου της Ιστορίας ο Ελληνικός Στρατός.

«Η ιστορία των μόνοπλων ζώων (ίππος, ημίονος, όνος) συνδέεται στενά με την ιστορία του ανθρώπου αφού, μαζί μ’ αυτά, διέσχισε αχανείς πεδιάδες, πέρασε δύσβατα και απρόσιτα βουνά και βρήκε κατάλληλους τόπους για να εγκατασταθεί. Σε όλες τις πολεμικές αναμετρήσεις του έθνους μας, τα μόνοπλα αποτέλεσαν βασικό στοιχείο της πολεμικής μας μηχανής, με το ιππικό ως μάχιμο όπλο, με κύρια χαρακτηριστικά την ταχύτητα και ευκινησία του και τους ημίονους ως μεταγωγικά. Έπεσαν κατά χιλιάδες και δόξασαν τον Στρατό στα ιερά πεδία των μαχών» εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο συνταγματάρχης Κ. Τερψίδης.

Από την αρχαιότητα -συμπληρώνει- τα μόνοπλα και ο τρόπος χρησιμοποίησής τους αποτελούσαν καθοριστικό παράγοντα για τη μορφή του στρατού και της έκβασης της μάχης. Η πολεμική χρήση του αλόγου, ζεμένου σε άρμα, ήταν δείγμα κοινωνικής υπεροχής, ενώ το ιππικό αναπτύχθηκε κάτω από ειδικές εδαφικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες κυρίως στις περιοχές της Θεσσαλίας, Μακεδονίας και σε πόλεις της Μ. Ασίας και Σικελίας.

Τα μόνοπλα, επί σειρά ετών, ήταν η κινητήρια δύναμη του Ελληνικού Στρατού και υπήρχε ένας ολόκληρος μηχανισμός που φρόντιζε για τη διατροφή, τα πέταλα, τα είδη σαγής, τα σαμάρια, τα χαλινάρια, τους αναβολείς ακόμη και για αδιάβροχα και κουβέρτες για την μεταφορά όπλων, όλμων, κανονιών και πυρομαχικών.

Η συμμετοχή των μονόπλων στους αγώνες του έθνους καταγράφεται εντυπωσιακή και αριθμητικά: στον ελληνοτουρκικό πόλεμο έλαβαν μέρος 2.900 μόνοπλα, στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) 29.000, στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο 47.169, στην εκστρατεία στην Κριμαία (1919) 10.132, στη Μικρά Ασία (1919-1922) 62.000, στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο (1940) 150.000, στις στρατιωτικές επιχειρήσεις την περίοδο από 1946-1949 32.000 μόνοπλα.

Για χώρες, όπως η Ελλάδα, με ορεινή σύνθεση εδάφους και ανύπαρκτα ή περιορισμένα μηχανοκίνητα στρατιωτικά μέσα σε όλες τις πολεμικές αναμετρήσεις του 20ού αιώνα, βασικό στοιχείο της πολεμικής μηχανής αποτέλεσαν τα μόνοπλα, σημειώνει ο κ. Τερψίδης στο εκτενές αφιέρωμά του, με την πληθώρα ιστορικών πληροφοριών και σπάνιου φωτογραφικού υλικού.

Η αριθμητική επάρκεια των μονόπλων σε συνάρτηση με τη σωματική τους διάπλαση, την υγιεινή τους κατάσταση και την ικανότητά τους για εκστρατεία, έκριναν το αξιόμαχο του στρατεύματος, τονίζει.

Κατά την περίοδο 1936-1940 και στο πλαίσιο της προπαρασκευής του Στρατού προς πόλεμο, έγιναν σημαντικές προσπάθειες για να βελτιωθεί η μαχητική του ικανότητα και -μεταξύ άλλων- για την προμήθεια 6.000 μονόπλων διατέθηκαν 108.783.456 δρχ.

Η συνολική δύναμη του στρατεύματος σε μόνοπλα ανήλθε σε 150.000, από τα οποία τα 120.000 βρίσκονταν σε μονάδες της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας, επισημαίνεται στο αφιέρωμα του κ. Τερψίδη.

«Η μη δυνατότητα προστασίας των μόνοπλων από το σφοδρό ψύχος, κυρίως σε προωθημένα και εν κινήσει τμήματα, είχε σαν συνέπεια τον θάνατο χιλιάδων. Χαρακτηριστικό είναι πως το πρώτο δίμηνο του πολέμου, οι απώλειες της Μεραρχίας Ιππικού σε μόνοπλα υπερέβησαν το 50%» τονίζεται.

Η περίοδος 1955-1990 χαρακτηρίζεται από τη βαθμιαία μηχανοκίνηση των Μονάδων, την ενίσχυσή τους με βαριά όπλα και την ανάπτυξη των τεθωρακισμένων.

Το 1963 απομακρύνθηκαν τα μόνοπλα από Μονάδες Μεραρχιών και συγκροτήθηκαν τα Τάγματα Ορεινών Μεταφορών (ΤΟΜ), τα οποία το 1969 μετέπεσαν σε Λόχους Ορεινών Μεταφορών (ΛΟΜ). Η δύναμη των μονοπλων μειώθηκε από 18.100 το 1954 σε 4.100 το 1964 και σε 1.300 το 1969, σημειώνει ο κ. Τερψίδης, επισημαίνοντας πως η μικρή σχετικά δύναμή τους και η συγκέντρωσή τους σε λίγες Μονάδες έκαναν απρόσκοπτη τη φροντίδα και νοσηλεία τους.

Τα χρόνια πέρασαν και τα τελευταία μόνοπλα εκποιήθηκαν το 1990, ύστερα από 157 χρόνια παρουσίας στον Ελληνικό Στρατό.

Ο δεσμός, ωστόσο, μεταξύ του στρατιώτη στο μέτωπο και του πιστού τετράποδου συντρόφου του υπήρξε μοναδικός, όπως καταδεικνύει και το παρακάτω απόσπασμα από ιδιόχειρο σημείωμα που άφησε μαχητής του ’40 επάνω στο σαμάρι ενός σκοτωμένου μουλαριού:

«Πολέμησες δίπλα μας νηφάλιο στις άγριες μπόρες του πολέμου κι έπεσες αθόρυβα για τη λευτεριά μας σαν αφανής και αιώνιος στρατηλάτης. Αιωνία σου η μνήμη».

Παρ’ όλα αυτά, όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Τερψίδης, «ουδέποτε στην Ελλάδα ετιμήθησαν τα ζώα αυτά».

Δείτε ολόκληρη η παρουσίαση του συνταγματάρχη Κ. Τερψίδη για τα μόνοπλα στον Ελληνικό Στρατό…

Newsbeast

25η Μαρτίου 1821

Ελλάς

Όποιος επιθυμεί, δεξιά στην κατηγορία Ήθη, Έθιμα, Εθνικές Γιορτές και εν συνεχεία στο τέλος της σελίδας κάτω αριστερά Παλαιότερες Καταχωρήσεις,  μπορεί να βρει ένα μεγάλο αρχείο αναφορικά με τη σημερινή μεγάλη εθνική μας γιορτή. Να είστε καλά και χρόνια πολλά.

Γιώργος Ξανθόπουλος

Τι γιορτάζουμε την Καθαρά Δευτέρα – Έθιμα από όλη την Ελλάδα

Καλή Σαρακοστή
Καλή Σαρακοστή

Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί την έναρξη της Σαρακοστής και παράλληλα το τέλος της Αποκριάς. Πήρε την ονομασία της από τους Χριστιανούς, γιατί με την έναρξη της νηστείας «καθαρίζονταν» πνευματικά και σωματικά. Η νηστεία διαρκεί για 40 μέρες, όσες ήταν και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο. Οπως γράφει και η wikipedia, την Καθαρά Δευτέρα συνηθίζεται να τρώμε λαγάνα (άζυμο ψωμί που παρασκευάζεται μόνο εκείνη τη μέρα), ταραμάς και άλλα νηστίσιμα φαγώσιμα, κυρίως λαχανικά, όπως και φασολάδα χωρίς λάδι. Επίσης, συνηθίζεται το πέταγμα χαρταετού. Η Καθαρά Δευτέρα εορτάζεται 48 ημέρες πριν την Κυριακή της Ανάστασης του Χριστού, το χριστιανικό Πάσχα. Από παλιά, η Καθαρά Δευτέρα πέρασε στη συνείδηση του λαού σαν μέρα καθαρμού. Οι βυζαντινοί την Καθαρά Δευτέρα την ονόμαζαν Απόθεση -Απόδοση και τελούσαν δρώμενα. Τραγουδούσαν σχετικά άσματα, από τα οποία έχουν σωθεί μικρά μέρη μέχρι στις μέρες μας. «Ίδε το έαρ το καλόν πάλιν επανατέλλει, φέρον υγείαν και χαρά και την ευημερίαν». Το πέταγμα του χαρταετού είναι ένα έθιμο μεταγενέστερο. Κούλουμα ονομάζεται η καθαροδευτεριάτικη έξοδος στην εξοχή και το πέταγμα του αετού. Οι χριστιανοί, παρέες παρέες, βγαίνουν στην εξοχή, παίρνοντας μαζί τους νηστίσιμα φαγητά και το ρίχνουν στη διασκέδαση και το χορό. Σε όλη η Ελλάδα οι κάτοικοι υποδέχονται τη Σαρακοστή με τα δικά της ξεχωριστά έθιμα. Μερικά από αυτά τα παρουσιάζει το Visit Greece. Σε όλη σχεδόν την Ελλάδα –και σε διάφορες παραλλαγές– το χορευτικό δρώμενο, το λεγόμενο Γαϊτανάκι, έθιμο που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας, ξεσηκώνει μικρούς και μεγάλους.

  • Ο βλάχικος γάμος της Θήβας, πανάρχαιο έθιμο που πραγματοποιείται παραδοσιακά με το ξύρισμα του γαμπρού και το στόλισμα της νύφης, η οποία στη πραγματικότητα είναι άνδρας.
  • Το έθιμο του Αγά –με ρίζες στην Τουρκοκρατία– αναβιώνει στα Μεστά και στους Ολύμπους της Χίου. Ο Αγάς, αυστηρός δικαστής, δικάζει και καταδικάζει με χιούμορ και πειράγματα τους θεατές του εθίμου.
  • Στην Αλεξανδρούπολη, ένας κάτοικος μεταμφιέζεται σε Μπέη και περιδιαβαίνει την πόλη μοιράζοντας ευχές για το καλό.
  • Στο Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων στην Κάρπαθο ανταλλάσσονται απρεπείς χειρονομίες μεταξύ των θεατών, και γι’ αυτό οδηγούνται στο «δικαστήριο» από τους Τζαφιέδες (χωροφύλακες), προς απονομή δικαιοσύνης από τους σεβάσμιους του νησιού.
  • Το έθιμο του αλευρομουτζουρώματος συναντάμε στο Γαλαξίδι, με τους καρναβαλιστές να χορεύουν κυκλωτούς χορούς αλευρωμένοι και μουτζουρωμένοι!
  • Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη –η αναβίωση ενός πραγματικού γάμου που άφησε εποχή κατά τον 14ο αιώνα– συντελείται κάθε Καθαροδευτέρα με έντονη σατυρική διάθεση και πειράγματα για τη νύφη.
  • Το έθιμο του Αχυρένιου Γληγοράκη στη Βόνιτσα, όπου ένας αχυρένιος ψαράς δεμένος σε γάιδαρο γυρνάει σε όλο το χωριό για να καταλήξει σε μια φλεγόμενη βάρκα ανοιχτά της θάλασσας.

Τι εννοούμε λέγοντας Κούλουμα

Τα κούλουμα από τόπο σε τόπο γιορτάζονται διαφορετικά, με διάφορες εκδηλώσεις. Παντού, όμως, επικρατεί κέφι, χορός και τραγούδι. Για την ετυμολογία της λέξης κούλουμα υπάρχουν πολλές εκδοχές. Κατά τον Νικόλαο Πολίτη, πατέρα της ελληνικής λαογραφίας, η λέξη προέρχεται από το λατινικό Cumulus (κούμουλους) που σημαίνει σωρός, αφθονία αλλά και το τέλος. Εκφράζει δηλαδή το τέλος, τον επίλογο της Απόκριας. Σύμφωνα με μία άλλη εκδοχή, προέρχεται από μία άλλη λατινική λέξη, τη λέξη «κόλουμνα», δηλαδή «κολώνα». Κι αυτό, επειδή το πρώτο γλέντι της Καθαράς Δευτέρας στην Αθήνα έγινε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός.

Η Εφημερίδα

Επέτειος 17ης Νοέμβρη: Από τη χούντα των συνταγματαρχών στη χούντα των βουλευτών

Βία στη βία της εξουσίαςΗ Εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973 ήταν η κορυφαία αντιδικτατορική εκδήλωση και ουσιαστικά προανήγγειλε την πτώση της Χούντας των Συνταγματαρχών, η οποία από τις 21 Απριλίου 1967 είχε επιβάλλει καθεστώς στυγνής δικτατορίας στη χώρα.Η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε στις 14 Φεβρουαρίου 1973, όταν ξεσηκώθηκαν οι φοιτητές της Αθήνας και συγκεντρώθηκαν στο Πολυτεχνείο. Ζητούσαν την κατάργηση του Ν.1347, ο οποίος προέβλεπε την υποχρεωτική στράτευση όσων ανέπτυσσαν συνδικαλιστική δράση κατά τη διάρκεια των σπουδών τους. Η αστυνομία, παραβιάζοντας το πανεπιστημιακό άσυλο, εισήλθε στο χώρο του ιδρύματος, συνέλαβε 11 φοιτητές και τους παρέπεμψε σε δίκη με την κατηγορία της «περιύβρισης αρχής». Οι 8 καταδικάστηκαν σε διάφορες ποινές, ενώ περίπου 100 άλλοι αναγκάστηκαν να διακόψουν τις σπουδές τους και να ντυθούν στο χακί.Επτά ημέρες μετά τα πρώτα γεγονότα του Πολυτεχνείου, στις 21 Φεβρουαρίου οι φοιτητές κατέλαβαν το κτίριο της Νομικής σχολής στην Αθήνα, προβάλλοντας τα συνθήματα «Δημοκρατία», «Κάτω η Χούντα» και «Ζήτω η Ελευθερία». Η αστυνομία επενέβη και πάλι για να καταστείλει την εξέγερση, αλλά η βίαιη εκδίωξη των φοιτητών από το κτίριο της Νομικής ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την αγωνιστικότητά τους.Η εξέγερση που ξεκίνησε στις 14 Νοεμβρίου του 1973 επρόκειτο να αποτελέσει την κορύφωση των αντιδικτατορικών εκδηλώσεων. Το πρωί εκείνης της ημέρας οι φοιτητές συγκεντρώθηκαν στο προαύλιο του Πολυτεχνείου και αποφάσισαν την κήρυξη αποχής από τα μαθήματα, με αίτημα να γίνουν εκλογές για τους φοιτητικούς συλλόγους τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους και όχι στα τέλη του επόμενου χρόνου, όπως είχε ανακοινώσει το καθεστώς.Ακολούθησαν συνελεύσεις φοιτητών στην Ιατρική και στη Νομική σχολή. Μάλιστα, οι φοιτητές της Νομικής εξέδωσαν ψήφισμα, με το οποίο ζητούσαν την ανάκληση των αποφάσεων της Χούντας για τη διεξαγωγή των φοιτητικών εκλογών, εκδημοκρατισμό των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, αύξηση των δαπανών για την παιδεία στο 20% του προϋπολογισμού και ανάκληση του Ν.1347 για την αναγκαστική στράτευση των φοιτητών.Όσο περνούσε η μέρα άρχισαν να μαζεύονται ολοένα και περισσότεροι φοιτητές στο Πολυτεχνείο, αλλά και άλλοι που πληροφορήθηκαν το νέο. Η αστυνομία αποδείχθηκε ανίκανη να εμποδίσει την προσέλευση του κόσμου. Το απόγευμα πάρθηκε η απόφαση για κατάληψη του Πολυτεχνείου. Οι πόρτες έκλεισαν και από τότε άρχισε η οργάνωση της εξέγερσης. Το πρώτο βήμα ήταν η εκλογή Συντονιστικής Επιτροπής, στην οποία μετείχαν 22 φοιτητές και 2 εργάτες, με σκοπό να καθοδηγήσει τον αγώνα. Επιπλέον, δημιουργήθηκαν επιτροπές σε όλες τις σχολές για να οργανώσουν την κατάληψη και την επικοινωνία με την ελληνική κοινωνία.Για το σκοπό αυτό άρχισε να λειτουργεί ένας ραδιοφωνικός σταθμός, αρχικά στο κτίριο του Χημικού και αργότερα στο κτίριο των Μηχανολόγων, με εκφωνητές τη Μαρία Δαμανάκη και τον Δημήτρη Παπαχρήστου. Επιπλέον, στο Πολυτεχνείο εγκαταστάθηκαν πολύγραφοι, που δούλευαν μέρα – νύχτα, για να πληροφορούν τους φοιτητές και τον υπόλοιπο κόσμο για τις αποφάσεις της Συντονιστικής Επιτροπής και των φοιτητικών συνελεύσεων. Συγκροτήθηκαν συνεργεία φοιτητών, που έγραφαν συνθήματα σε πλακάτ, σε τοίχους, στα τρόλεϊ, στα λεωφορεία και στα ταξί, για να τα γνωρίσουν όλοι οι Αθηναίοι. Στο Πολυτεχνείο οργανώθηκε εστιατόριο και νοσοκομείο, ενώ ομάδες φοιτητών ανέλαβαν την περιφρούρηση του χώρου, ξεχωρίζοντας τους ενθουσιώδεις και δημοκράτες Αθηναίους από τους προβοκάτορες.Η πρώτη αντίδραση του δικτατορικού καθεστώτος ήταν να στείλει μυστικούς πράκτορες να ανακατευθούν στο πλήθος που συνέρρεε στο Πολυτεχνείο και να ακροβολήσει σκοπευτές στα γύρω κτίρια. Στις 16 Νοεμβρίου μεγάλες αστυνομικές δυνάμεις επιτέθηκαν εναντίον του πλήθους που ήταν συγκεντρωμένο έξω από το Πολυτεχνείο, με γκλομπς, δακρυγόνα και σφαίρες ντουμ-ντουμ. Οι περισσότεροι διαλύθηκαν. Όσοι έμειναν έστησαν οδοφράγματα ανατρέποντας τρόλεϊ και συγκεντρώνοντας υλικά από νεοανεγειρόμενες οικοδομές, και άναψαν φωτιές για να εξουδετερώσουν τα δακρυγόνα. Αργότερα, η αστυνομία έκανε χρήση όπλων, χωρίς όμως να πετύχει το στόχο της, την καταστολή της εξέγερσης.Ο δικτάτορας Παπαδόπουλος, όταν διαπίστωσε ότι η αστυνομία αδυνατούσε να εισέλθει στο Πολυτεχνείο, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το στρατό. Κοντά στο σταθμό Λαρίσης συγκεντρώθηκαν τρεις μοίρες ΛΟΚ και μία μοίρα αλεξιπτωτιστών από τη Θεσσαλονίκη. Τρία άρματα μάχης κατέβηκαν από του Γουδή προς το Πολυτεχνείο. Τα δύο στάθμευσαν στις οδούς Τοσίτσα και Στουρνάρα, αποκλείοντας τις πλαϊνές πύλες του ιδρύματος και το άλλο έλαβε θέση απέναντι από την κεντρική πύλη. Η Συντονιστική Επιτροπή των φοιτητών ζήτησε διαπραγματεύσεις, αλλά το αίτημά τους απορρίφθηκε.Στις 3 τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου το άρμα που βρισκόταν απέναντι από την κεντρική πύλη έλαβε εντολή να εισβάλλει. Έπεσε πάνω στην πύλη και την έριξε, παρασέρνοντας στο διάβα του μία κοπέλα που ήταν σκαρφαλωμένη στον περίβολο κρατώντας την ελληνική σημαία. Οι μοίρες των ΛΟΚ, μαζί με ομάδες -μυστικών και μη- αστυνομικών, εισέβαλαν στο Πολυτεχνείο και κυνήγησαν τους φοιτητές, οι οποίοι πηδώντας από τα κάγκελα προσπάθησαν να διαφύγουν στους γύρω δρόμους. Τους κυνηγούσαν αστυνομικοί, πεζοναύτες, ΕΣΑτζήδες. Αρκετοί σώθηκαν βρίσκοντας άσυλο στις γύρω πολυκατοικίες, πολλοί συνελήφθησαν κα μεταφέρθηκαν στη Γενική Ασφάλεια και στην ΕΣΑ.Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της Αστυνομίας, στις 17 Νοεμβρίου συνελήφθησαν 840 άτομα. Όμως, μετά τη Μεταπολίτευση, αξιωματικοί της Αστυνομίας, ανακρινόμενοι, ανέφεραν ότι οι συλληφθέντες ξεπέρασαν τα 2400 άτομα. Οι νεκροί επισήμως ανήλθαν σε 34 άτομα. Στην ανάκριση που διενεργήθηκε το φθινόπωρο του 1975 εναντίον των πρωταιτίων της καταστολής εντοπίστηκαν 21 περιπτώσεις θανάσιμου τραυματισμού. Ωστόσο, τα θύματα πρέπει να ήταν πολύ περισσότερα, διότι πολλοί βαριά τραυματισμένοι, προκειμένου να διαφύγουν τη σύλληψη, αρνήθηκαν να διακομιστούν σε νοσοκομείο.Ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος κήρυξε στρατιωτικό νόμο, αλλά στις 25 Νοεμβρίου ανατράπηκε με πραξικόπημα. Πρόεδρος ορίστηκε ο αντιστράτηγος Φαίδων Γκιζίκης και πρωθυπουργός της νέας κυβέρνησης ο Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος. Όμως ο ισχυρός άνδρας του νέου καθεστώτος ήταν ο διοικητής της Στρατιωτικής Αστυνομίας, ταξίαρχος Δημήτριος Ιωαννίδης, που επέβαλλε ένα καθεστώς σκληρότερο από εκείνο του Παπαδόπουλου.Η δικτατορία κατέρρευσε στις 23 Ιουλίου του 1974, αφού είχε ήδη προηγηθεί η τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Ο Γκιζίκης και ο αντιστράτηγος Ντάβος, διοικητής του Γ’ Σώματος Στρατού, κάλεσαν τον Κωνσταντίνο Καραμανλή να επιστρέψει στην Ελλάδα για να επαναφέρει τη δημοκρατική διακυβέρνηση.

Σαν Σήμερα

Ετσι γιόρταζαν στην Κατοχή την 28η Οκτωβρίου

ΕλλάςΕχει τεθεί πολλές φορές τα τελευταία χρόνια το ερώτημα γιατί η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα, με εξαίρεση χώρες τις πρώην Γιουγκοσλαβίας, που γιορτάζει την έναρξη κι όχι τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου;

Εφιπποι Ιταλοί καραμπινιέροι εφορμούν στο κέντρο της Αθήνας εναντίον πατριωτών – διαδηλωτών.

Γιατί εθνική επέτειος έχει ανακηρυχθεί η 28η Οκτωβρίου 1940 κι όχι 12η Οκτωβρίου (απελευθέρωση της Αθήνας) είτε η 18η Οκτωβρίου 1944 (έλευση εξόριστης κυβέρνησης Εθνικής Ενώσεως) είτε πολύ περισσότερο η 9η Μαΐου 1945 (μέρα αντιφασιστικής νίκης); Υπάρχει ένας κύκλος κλασικών απαντήσεων που δίνουν οι ιστορικοί:

Αμέσως μετά την απελευθέρωση ακολούθησαν τα Δεκεμβριανά, η Βάρκιζα, ο ακήρυκτος και, τελικά, ο ίδιος ο εμφύλιος πόλεμος. Η χώρα δεν χάρηκε την απελευθέρωση, δεν ξημέρωσαν καλύτερες μέρες…

  • Σε αντίθεση με την κατάσταση που διαμορφώθηκε μετά την απελευθέρωση, η 28η Οκτωβρίου συμβόλιζε την πλήρη σύμπνοια και ενότητα. Επομένως, δεν πρέπει να εκπλήσσει η ανακήρυξή της σ’ εθνική επέτειο…
  • Η ημερομηνία σηματοδοτούσε την έναρξη της ελληνικής νίκης (επί του ιταλικού φασισμού). Μια νίκη, μάλιστα, που υπερέβαινε τα εθνικά όρια, καθώς εντασσόταν στο πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο πλαίσιο του αντιφασιστικού αγώνα. Μπορούσε να συμβολίζει καλύτερα τον αγώνα για λευτεριά, ανεξαρτησία και δημοκρατία. Ανεξαρτήτως του διαφορετικού περιεχομένου που προσλάμβανε η μέρα στους εσωτερικούς πολιτικούς ανταγωνισμούς και της εργαλειακής χρήσης της…

Η ελληνική συνήθεια

Με τη σημαία μπροστά στην κατοχική Αθήνα. Πολλές φορές άλλαξε χέρια, αλλά πάντα βρισκόταν στην κεφαλή (η φωτογραφία από τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου 1943).

Μαζί μ’ αυτές έχουν δοθεί και δίδονται κατά καιρούς κι ορισμένες άλλες συμπληρωματικές απαντήσεις. Οπως για παράδειγμα:

  • Η νίκη επί του ιταλικού φασισμού ήταν «ελληνικό έργο» το 1940-41. Σε αντίθεση με τη συντριβή του ναζισμού το 1945, όπου η Ελλάδα δεν συμμετείχε άμεσα και στρατιωτικά.
  • Το ΟΧΙ είχε και «εσωτερικές» διαστάσεις, καθώς συμπύκνωνε την πανεθνική στάση απέναντι στους εισβολείς, αλλά και προς το δικτατορικό μεταξικό καθεστώς. Η αντίσταση στον φασισμό ήταν ταυτοχρόνως και θέληση για δημοκρατική πορεία της χώρας.
  • Η Ελλάδα έχει παράδοση στην ανακήρυξη εθνικών επετείων στο ξεκίνημα κι όχι στο τέλος των γεγονότων που τις συγκροτούν. Λόγου χάρη η 25η Μαρτίου 1821, η 3η Σεπτεμβρίου 1843 (εθνική γιορτή κι αυτή τον 19ο αιώνα) κ.ά.

Ισως, όμως, η πληρέστερη βρίσκεται στην ιστορικότητα της επετείου. Πώς δηλαδή άρχισε να γιορτάζεται, πώς καθιερώθηκε και συνδέθηκε ως συνέχεια της 25ης Μαρτίου, με την Αντίσταση στους κατακτητές και τους διαχρονικούς αγώνες για ελευθερία.

Η διαδήλωση επί τροχάδην στο κέντρο της κατοχικής Αθήνας. Οι «αστραπιαίες» συγκεντρώσεις και οι ολιγόλεπτες πατριωτικές ομιλίες ήταν κύρια χαρακτηριστικά των εθνικών εορτασμών της περιόδου.

Θεσπίστηκε μ’ ένα από τα πρώτα κυβερνητικά διατάγματα μία βδομάδα μετά την έλευση της κυβέρνησης Παπανδρέου (24 Οκτωβρίου 1944). Δεν επιβλήθηκε με τον νόμο εκείνον, αλλά αυτός ήρθε για να επικυρώσει μια επετειακή «παράδοση» που είχε ήδη δημιουργηθεί.

Το διάγγελμα
Ετσι, στο διάγγελμά του για την πρώτη μετακατοχική επέτειο το 1944 ο πρωθυπουργός διακήρυσσε: «Ελεύθεροι πανηγυρίζομεν την τετάρτην επέτειον της 28ης Οκτωβρίου. Η Κυβέρνησις την αναγόρευσεν Εθνικήν Εορτήν, ομότιμον προς την 25ην Μαρτίου 1821. Διότι ανάλογος υπήρξεν η δοκιμασία και η δόξα του Εθνους… Εκτοτε ο λαός εβυθίσθη εις τα ανείπωτα δεινά της δουλείας, αλλά η ψυχή του έμεινε αδούλωτος και εξηκολουθησε τον αγώνα…»

Χαρακτικό του Τάσσου με θέμα τις αντικατοχικές πορείες.

Ηταν μια επέτειος που ξεπήδησε από «τα κάτω» στα χρόνια της Κατοχής. Κατακτήθηκε με πατριωτικούς αγώνες και αίμα στα χρόνια της Κατοχής. Σημειωνόταν με διαδηλώσεις, αντικατοχικές διαμαρτυρίες και πολύμορφες εκδηλώσεις από τον πρώτο χρόνο της υποδούλωσης στους Γερμανο- ιταλο-βούλγαρους (1941), μέχρι και την αποχώρηση των ναζί (1944).

ΣΑΛΠΙΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΑΜ

  • Η πρώτη αναφορά για τον πρώτο γιορτασμό της 28ης Οκτωβρίου γίνεται από το νεογέννητο ΕΑΜ (είχε ιδρυθεί στις 27 Σεπτεμβρίου 1941), που θ’ αναδειχτεί γρήγορα σε ψυχή του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Στην ιδρυτική προκήρυξή του (10 Οκτωβρίου), με την οποία καλούσε τον λαό, τα κόμματα, τις οργανώσεις στην πάλη για επιβίωση, λευτεριά και κατοχύρωση της λαϊκής κυριαρχίας, ο αγωνιστικός εορτασμός της επετείου κατέχει εξέχουσα θέση:
  • «Στις 28 Οκτωβρίου με κάθε είδους εκδήλωση, αγωνιστείτε για το εθνικό ξεκίνημα. Το ΕΑΜ ορίζει σύγχρονα για έμβλημά του το ηρωικό ΤΣΑΡΟΥΧΙ. Το ΤΣΑΡΟΥΧΙ είναι το ελληνικό «V» (σήμα της νίκης). Tο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο καλεί όλους τους Ελληνες και Ελληνίδες στις 28 Οκτωβρίου στο σπίτι τους, στον τόπο της δουλειάς τους, στο καφενείο, στο τραμ, στον κινηματογράφο, στο θέατρο να χαιρετισθούν με τις λέξεις ΤΣΑΡΟΥΧΙ – ΕΑΜ. Απ’ άκρη σ’ άκρη στην Ελλάδα μας δύο λέξεις πρέπει ν’ αντηχήσουν…»

1941
Με το σύνθημα «Αέρα» χιλιάδες πατριώτες σπεύδουν στο Σύνταγμα

Ηκυβέρνηση των δωσίλογων παίρνει προληπτικά κατασταλτικά και τρομοκρατικά μέτρα για να εμποδίσει τον πρώτο εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου. Απαγορεύει τις εκδηλώσεις, με ποινή επιτόπου εκτέλεσης! Από την παραμονή περίπολοι των Ιταλών καραμπινιέρων βρίσκονται στα κεντρικά σημεία τις πρωτεύουσας.

Ιδιαίτερα μέτρα εξαγγέλλονται για φοιτητές και μαθητές. Η προσέλευσή τους στους χώρους διδασκαλίας είναι υποχρεωτική εκείνη την Τρίτη. Πρόκειται για απαγόρευση που, τελικά, θα διευκολύνει, αφού σε πολλές περιπτώσεις οι αίθουσες μετατρέπονται σε χώρους εθνικών συγκεντρώσεων. Οπως στο πανεπιστήμιο (μέσα στο κτίριο και το προαύλιο), όπου ανάμεσα στις άλλες εκδηλώσεις ο κατοπινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας εκφώνησε πατριωτικό λόγο, που ήταν και η αιτία της απόλυσής του.

Αργότερα πολλοί θα θυμούνται ότι τότε πήραν «το βάπτισμα του αγώνα». Γράψανε στους πίνακες τα πρώτα τους συνθήματα: «28 Οχτώβρη ’40 ΑΛΒΑΝΙΑ – 28 Οχτώβρη 1941 ΑΠΟΧΗ»…

Τη νύχτα 27 προς 28 Οκτωβρίου, ψηλά στον Υμηττό άναψαν φωτιές και μέσα στο σκοτάδι έλαμψε η ιστορική ημερομηνία «28 Οκτώβρη 1940» με την υπογραφή του ΕΑΜ. Ο Θ. Χατζής, κατοπινά γραμματέας του Μετώπου, γράφει ότι το ΕΑΜ είχε καλέσει τους Αθηναίους την ημέρα της επετείου το πρωί να μείνουν στα σπίτια τους και το μεσημέρι να ξεχυθούν στους δρόμους και στους τόπους των συγκεντρώσεων που είχαν καθοριστεί, με φανερά τα εθνικά χρώματα στην περιβολή τους.

Οι προσυγκεντρώσεις
Την πιο πλήρη καταγραφή για τις εκδηλώσεις έχει αφήσειο Γ. Τρικαλινός, φοιτητής τότε και στέλεχος της ΟΚΝΕ (Οργάνωση Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας), η οποία και πρωτοστατεί στην προετοιμασία του εορτασμού (χειρόγραφες προκηρύξεις, συνθήματα στους τοίχους, ομιλίες, αλλά και τα χωνιά-τηλεβόες που πρωτακούγονται τότε):

«Τόποι προσυγκέντρωσης είχαν καθοριστεί διάφοροι χώροι γύρω από την πλατεία Συντάγματος, όπου θα γινόταν η κεντρική εκδήλωση. Κι αυτή είχε οριστεί στις 11… Από πολύ νωρίς άρχισαν να καταφθάνουν οι πρώτες ομάδες φοιτητών μαζί με εργάτες, μαθητές και άλλους εργαζόμενους. Με νοήματα γίνονταν οι συνεννοήσεις και έπειτα σκορπούσαν από εδώ και από κει για μη γίνονται αντιληπτοί από τα ελληνόφωνα όργανα των κατακτητών και τα ιταλικά περίπολα. Την καθορισμένη στιγμή ένα σφύριγμα και μια φωνή «πατριώτες» έκανε όλες τις σκόρπιες παρέες να συγκεντρωθούν γύρω από έναν ομιλητή, που σηκωμένος στα χέρια έλεγε δυο λόγια για τις 28 του Οκτώβρη και καλούσε να πάνε ομαδικά στον Αγνωστο Στρατιώτη…

Στις 11 ακριβώς έβλεπες να καταφθάνουν οι φάλαγγες από διάφορους τόπους προσυγκέντρωσης με τις ελληνικές σημαίες μπροστά… Χιλιάδες και χιλιάδες είχαν πλημμυρίσει την πλατεία Συντάγματος… .».

Κατατέθηκαν στεφάνια, λουλούδια από πολίτες οργανωμένους σε διάφορες αντιστασιακές οργανώσεις, ακούστηκαν συνθήματα για τη λευτεριά και την ανεξαρτησία της Ελλάδας κι έγιναν ολιγόλεπτες ομιλίες.

Αρκετές μαρτυρίες συγκλίνουν στο ότι οι συγκεντρωμένοι μπορεί να έφταναν τις 5.000. Οι δυνάμεις κατοχής, που βρέθηκαν εκεί, δεν τόλμησαν να επέμβουν, περιμένοντας ενισχύσεις. Οταν έφτασαν στην πλατεία οι έφιπποι Ιταλοί, οι διαδηλωτές τους υποδέχονταν με το σύνθημα «ΑΕΡΑ», παραπέμποντας στα ελληνικά κατορθώματα του προηγούμενου χρόνου.

Στις οδομαχίες, που ακολούθησαν, πολλοί τραυματίστηκαν και ποδοπατήθηκαν, πριν οι συγκεντρωμένοι διαλυθούν στους γύρω δρόμους. Ετσι, ο αθηναϊκός λαός κέρδισε μια μεγάλη μάχη και άρχισε να γράφει το έπος της Εθνικής Αντίστασης.

1942-43
Ενας «λαός τρελός» στους δρόμους της Αθήνας

Ηδεύτερη επέτειος της 28ης Οκτωβρίου θα βρει δρόμους πλημμυρισμένους «από λαό τρελό», όπως θα τον χαρακτηρίσει ο Δ. Ψαθάς θέλοντας να υμνήσει το πατριωτικό φρόνημα. Την ίδια στιγμή τα όπλα της Αντίστασης θα βροντούν στα ορεινά και στο Κρικέλι Ευρυτανίας ο Αρης θα σημειώνει την πρώτη νίκη αντάρτικου σώματος στην κατεχόμενη Ευρώπη. Εχουν προηγηθεί εκκλήσεις από πατριωτικές οργανώσεις που καλούσαν τον λαό «να μην ξεχνά τα παιδιά του που πρόσφεραν τη ζωή τους στα αλβανικά βουνά?»

Να διαδηλώσει «ενάντια στις σφαγές, τους τουφεκισμούς, στην αλληλέγγυη ευθύνη και την αρπαγή των ομήρων». Αλλά και να ζητήσει «ν΄ αυξηθεί η μερίδα του ψωμιού, να δοθούν τρόφιμα…» Η πλατεία Συντάγματος είναι ο τόπος όπου θα συγκεντρωθούν λίγο πριν από το μεσημέρι χιλιάδες πατριώτες για να διαδηλώσουν, με πρόσκληση κυρίως του ΕΑΜ, της ΠΕΑΝ αλλά κι άλλων οργανώσεων.

Με μικρές προσυγκεντρώσεις σε διάφορα σημεία της Αθήνας σχηματίζονται τρεις φάλαγγες, βαδίζουν μ’ ελληνικές σημαίες μπροστά συγκλίνοντας προς την πλατεία. Οι καραμπινιέροι που έχουν αναλάβει «την τήρηση της τάξης» αιφνιδιάζονται αρχικώς και δεν αντιδρούν. Καθώς κατατίθενται στεφάνια με ζητωκραυγές για τη λευτεριά έφιπποι Ιταλοί ορμούν εναντίον των συγκεντρωμένων. Πολλοί αντιστέκονται και γίνονται συμπλοκές στον χώρο και τους γύρω δρόμους. Οι εκδηλώσεις δεν περιορίζονται στην πλατεία. Το διήμερο 28-29 Οκτωβρίου σε πολλά μέρη υψώνονται σημαίες, μοιράζονται ή τοιχοκολλούνται πατριωτικές προκηρύξεις και γράφονται αντιφασιστικά συνθήματα.

«Θάνατος στους προδότες»
Πατριωτικές εκδηλώσεις, με τη μορφή μικρών διαδηλώσεων που συγκροτούνταν ξαφνικά και διαλύονταν γρήγορα, έγιναν επίσης στους δρόμους του Πειραιά και άλλων πόλεων. Για πρώτη φορά το 1942 αντηχούν στους δρόμους εκτός από τον Εθνικό Υμνο κι άλλα τραγούδια εμπνευσμένα από την Εθνική Αντίσταση. Η επέτειος το 1943 θα τιμηθεί με φόντο τον ένοπλο εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα που έχει φουντώσει.

Στις απελευθερωμένες περιοχές, όπως στη Λαφίνα Πιερίων όπου γίνεται το παμμακεδονικό συνέδριο του ΕΑΜ, χιλιάδες θα τιμήσουν τη μέρα. Στην κατεχόμενη Αθήνα, όπου τους Ιταλούς έχουν διαδεχθεί οι Γερμανοί για την τήρηση της τάξης, συγκροτούνται διαδηλώσεις. Οι ανάπηροι του Ελληνοϊταλικού Πολέμου πρωτοστατούν στις πατριωτικές εκδηλώσεις. Σύμφωνα με τις παράνομες εφημερίδες «θάνατος στους προδότες ήταν η κραυγή που αντηχούσε στην Αθήνα…

Σε όλες τις συνοικίες έγιναν ογκωδέστατες συγκεντρώσεις» με συνθήματα υπέρ του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ και την εθνική ενότητα. Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία του Ηλία Βενέζη για τον εορτασμό στο κτίριο της Εθνικής Τράπεζας (πλατεία Κοτζιά). Κατέφθασαν όμως οι Γερμανοί, ανάγκασαν όσους συμμετείχαν να σταθούν με τα χέρια ψηλά μέχρι το βράδυ. Συνέλαβαν είκοσι πατριώτες. Μερικοί απ΄ αυτούς δεν θα ξαναδούν τους συναδέλφους και τις οικογένειές τους.

1944
Παλλαϊκή συμμετοχή στον πρώτο ελεύθερο εορτασμό

Ο εορτασμός της πρώτης ελεύθερης επετείου το 1944 είναι μοναδικός στην ιστορία μας. Είναι παλλαϊκός, ενωτικός και τίποτα απ΄ αυτά που θα σκιάζουν τους κατοπινούς δεν παρατηρείται. Η «λαοκρατία» είναι αίτημα και στόχος, που εξακολουθεί να προβάλλει και ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου. Εκατοντάδες χιλιάδες λαού παρελαύνουν παρά τη βροχή εκείνο το Σάββατο. Δεκάδες εκδηλώσεις οργανώνονται στις συνοικίες. Στη δοξολογία, στις καταθέσεις στεφανιών, στη στρατιωτική παρέλαση, στις ομιλίες συμμετέχουν επισήμως όλοι. Από το ΕΑΜ και τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις έως τον ΕΛΑΣ και τις στρατιωτικές δυνάμεις που έχουν έλθει από τη Μ. Ανατολή.

Λόχος του Ναυτικού και του κυβερνητικού στρατού, μαζί με γενειοφόρους του ΕΛΑΣ αποδίδουν τιμές. Στην εξέδρα των επισήμων αντιπροσωπεύονται όλες οι δυνάμεις. Δίπλα στους Αγγλους στρατηγούς και ναυάρχους βρίσκεται ο στρατηγός του ΕΛΑΣ Στ. Σαράφης. Χαρακτηριστική είναι η εκτίμηση του ΚΚΕ για την «ανθρωποθάλασσα που κατέκλυσε τα πάντα». Ο λαός «διατράνωσε την πίστη του στην υπόθεση της εθνικής ενότητας, την αφοσίωσή του στην εθνική κυβέρνηση, την προσήλωσή του στον αγώνα των συμμάχων ίσαμε την τελική νίκη?» Παρόμοιες ήταν και οι δηλώσεις του πρωθυπουργού και των άλλων αξιωματούχων. Η σύμπνοια ήταν παρόμοια με εκείνη της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Συλλογικό το «ΟΧΙ».
Ολη αυτήν την περίοδο εντυπωσιακή είναι η απουσία και η οποιαδήποτε αναφορά στον Ι. Μεταξά, ενώ δεν απουσιάζουν οι καταγγελίες για το δικτατορικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Το ΟΧΙ είναι αυτονόητα «συλλογικό». Θεωρείται δεδομένο ότι το έπος το έγραψε ο λαός και τα στρατευμένα παιδιά του. Η προσωποποίηση στον Μεταξά, τον βασιλιά κλπ. είναι μεταγενέστερη «κατασκευή». Κυρίως μετά την επάνοδο του Γεωργίου Β. Η επέτειος του 1944 ήταν η τελευταία που γιορτάστηκε απ΄ όλους σ΄ ένα κοινό πλαίσιο στόχων παρά τις διαφαινόμενες από τότε διαφορές. Από την επόμενη χρονιά όλα σχεδόν αλλάζουν. Ο διχασμός και οι διαφορετικές νοηματοδοτήσεις της 28ης Οκτωβρίου 1940 θα είναι ο κανόνας…

T.ΚΑΤΣΙΜΑΡΔΟΣ

Έθνος

187 χρόνια από την Ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου

Η Έξοδος του ΜεσολογγίουΣτις 26 Δεκεμβρίου 1825 φθάνει και ο ίδιος ο Ιμπραήμ στο Μεσολόγγι και υπεροπτικά ζητάει από τον Κιουταχή να αναλάβει μόνος του τις επιχειρήσεις εναντίον του Μεσολογγίου. Ο Κιουταχής δεν έφερε αντίρρηση και έτσι στα τέλη Δεκεμβρίου οι Αιγύπτιοι άρχισαν να αντικαθιστούν τους Τούρκους στα πυροβολεία, να τα μεγαλώνουν και μέσα σε αυτά να τοποθετούν μεγαλύτερα και περισσότερα πυροβόλα και όλμους. Από τότε ο κανονιοβολισμός και ο τουφεκισμός άρχισαν να πυκνώνουν. Παράλληλα ο Ιμπραήμ έστειλε στους πολιορκημένους προτάσεις για διαπραγματεύσεις.Οι πολιορκημένοι και βέβαια ούτε έκαναν σκέψη για να παραδοθούν και μάλιστα στις αρχές Ιανουαρίου ανακουφίστηκαν όταν ενισχύθηκαν με 600 άνδρες αλλά και με την άφιξη του ελληνικού στόλου που με πλοίαρχο τον Ανδρέα Μιαούλη κατάφεραν να διασπάσουν τον αποκλεισμό και να αποβιβάσουν στο Μεσολόγγι τροφές και πολεμοφόδια.Ο Ιμπραήμ τότε αναγκάστηκε να ζητήσει τη βοήθεια του Κιουταχή.Μαζί τώρα με πολυάριθμο στρατό ( 15.000 Αιγύπτιοι και 10.000 Τούρκοι) άρχισαν συστηματικό βομβαρδισμό, χωρίς να αφήνουν τους πολιορκημένους να αναπαυθούν. Η κατάσταση τώρα στο Μεσολόγγι άρχισε να γίνεται απελπιστική. Δεν υπήρχαν τρόφιμα και νερό και οι αρρώστιες θέριζαν τον πληθυσμό. Επίσης, στις 25 Φεβρουαρίου οι Αιγύπτιοι καταλαμβάνουν το Βασιλάδι, νησάκι στη λιμνοθάλασσα που αποτελούσε το προπύργιο του Μεσολογγίου. Μάλιστα μετά από 3 ημέρες κατέλαβαν και τα άλλα 2 νησάκια, το Ντολμά και τον Πόρο.Στις 25 Μαρτίου ο Κιουταχής επιχείρησε να καταλάβει το μικρό νησάκι Κλείσοβα, που το υπερασπίζονταν μόνο 130 άνδρες. Οι Έλληνες όμως με αρχηγό τον Κίτσο Τζαβέλα υπερασπίστηκαν με επιτυχία το νησάκι, μάλιστα στις επιχειρήσεις τραυματίστηκε στο πόδι και ο ίδιος ο Κιουταχής ενώ οι νεκροί Τούρκοι έφθασαν τους 1.000, έναντι μόνο 13 Ελλήνων.Οι πολιορκημένοι περίμεναν με αγωνία τη βοήθεια από την κυβέρνηση, αλλά ο στόλος πια είχε παραμεληθεί και ο Μιαούλης μάταια πάσχιζε να βρει πλοιάρια για να βοηθήσει τους αποκλεισμένους Μεσολογγίτες.Τότε οι πολιορκημένοι, πήραν την απόφαση να επιχειρήσουν έξοδο τη νύχτα της 10ης Απριλίου προς την 11η, Κυριακή των Βαΐων.Το σχέδιο της εξόδου όριζε να χωριστούν οι Έλληνες σε 3 σώματα. Τα 2 πρώτα με αρχηγούς το Μακρή και το Νότη Μπότσαρη θα έβγαιναν από 2 γέφυρες, ενώ το 3ο με γυναικόπαιδα και 200 στρατιώτες θα έβγαιναν από άλλες 2 γέφυρες και όλοι μαζί θα αντάμωναν στη μονή του Αγίου Συμεών.Κατά την έξοδο των 2 πρώτων ομάδων όμως, οι Έλληνες έγιναν αντιληπτοί από τους Αιγυπτίους και η μάχη άρχισε σώμα με σώμα. Μια φωνή όμως που ακούστηκε από την 3η ομάδα, «οπίσω, οπίσω, μωρέ παιδιά» έφερε αναστάτωση, σύγχυση και πανικό ανάμεσα στις ομάδες.Τα γυναικόπαιδα οπισθοχώρησαν προς την πόλη, που στο μεταξύ όμως είχαν μπει και οι Τούρκοι. Ακολούθησε τρομερή σφαγή των αμάχων και τρομερές εκρήξεις από φωτιές που έβαζαν οι κυνηγημένοι Έλληνες στις μπαρουταποθήκες σε διάφορα σημεία της πόλης. Σε μια από αυτές ο Χρίστος Καψάλης, πρόκριτος του Μεσολογγίου έδειξε μεγάλο δυναμισμό ανατινάζοντας μια μπαρουταποθήκη, παίρνοντας στο θάνατο μαζί του και πολλούς Τούρκους. Οι Τούρκοι κατέλαβαν το Μεσολόγγι και το μετέβαλλαν σε ένα σωρό από ερείπια.Από τους 3.000 στρατιώτες που πήραν μέρος στην έξοδο μόνο 1.300 σώθηκαν, ενώ από τις γυναίκες τύχη είχαν μόνο 13 Σουλιώτισσες και από τα παιδιά 3 ή 4. Οι απώλειες των Τούρκων υπολογίστηκαν σε 5.000. Η αντίσταση των πολιορκημένων στο Μεσολόγγι συγκίνησε όλους τους λαούς της Ευρώπης και οι κυβερνήσεις τους αναγκάστηκαν να επέμβουν και να πιέσουν το σουλτάνο να σταματήσει τον πόλεμο. Οι Τούρκοι όμως προχωρούσαν εναντίον της Ακροπόλεως στην Αθήνα, του 2ου προμαχώνα της Στερεάς μετά το Μεσολόγγι… Ο Διονύσιος Σολωμός, στο ποίημά του «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», που αναφέρεται στους πολιορκημένους του Μεσολογγίου χαρακτηρίζει το Μεσολόγγι «αλωνάκι», δηλαδή μικρό σε έκταση και ασήμαντο. Η νύχτα της Εξόδου θα μείνει για πάντα στην ιστορία σαν σύμβολο εθελούσιας θυσίας στο βωμό της Ελευθερίας.Η νύχτα αυτή είναι μία από τις ιστορικότερες για την ανθρωπότητα. Το Μεσολόγγι συμβολίζει από τότε την ελευθερία και τον ηρωισμό και έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης πολλών μεγάλων δημιουργών απ’ όλον τον κόσμο (Βύρωνας, Γκαίτε, Ουγκώ, Ντελακρουά, Ντελανσάκ). Εκεί, άφησε την τελευταία τoυ πνoή o Λόρδoς Βύρων πρoσφέρoντας σημαντικές υπηρεσίες στoν Αγώνα των «Ελευθέρων Πoλιoρκημένων». Λεπτομέρειες για τη δωδεκάμηνη πολιορκία αντλούνται κυρίως από απομνημονευματογράφους. Βεβαίως και από τα έγγραφα, και ειδικά από την «Aλληλογραφία Φρουράς Mεσολογγίου 1825-26» (ένα «σώμα» από 4 περίπου εκατοντάδες κείμενα, που εκδόθηκαν συγκεντρωμένα το 1963).

Εγκύκλιος Παιδεία